Vóór de thermoskan van tafel gaat, schenk ik een tweede kop koffie in waarmee ik op het terras ga zitten. Ik heb slecht geslapen en wil De spionnenclub van Rebecca Stead lezen. De spionnenclub is één van mijn lievelingsboeken. Als ik het lees, denk ik 'dit wil ik ook', en dan vergeet ik dat ik slecht geslapen heb en kan ik alsnog met fris gemoed gaan schrijven. De zusters gaan wieden. Wanneer ze in de lavendelborder naast de terrastafel rommelen komt de geur vrij, maar ze zeggen 'we gaan je niet storen' en ze beginnen om het hoekje. Dat is een beetje jammer.

Verder hebben we een standje gekregen omdat we de terrasdeur gisteravond niet op slot gedaan hebben. Terwijl we er zeker van zijn dat we dat wel gedaan hadden.

Vanochtend speelde ik theekransje met Saar en mijn lief. Ik kreeg een kopje hete thee, een beetje suiker en een lepeltje om mee te roeren. Daarna ging ik naar het klooster in Stabroek. Daar zit ik nu. Het is bijna middernacht en de maan is vol en geeft licht. Ik heb geschreven, geluncht (aardappelen, stoofvlees, appelmoes, en daarna een potje flan met karamelsaus), geschreven, een vieruurtje gehad (koffie, frangipane), een eindje langs velden en bossen gewandeld, geschreven, boterhammen met kaas en sla en tomaat gegeten, geschreven, met mijn lief gebeld, door de tuin gewandeld, thee gedronken, chocolade gegeten, en gelezen.

Dat lezen wou maar niet stoppen. Eilanddagen van Gideon Samson, wat een vreselijk mooi boek is dat. Het gaat over de liefde en hoe genereus die is. Ik denk dat ik het morgen gewoon opnieuw lees. En overmorgen weer.

Toen ik Huwelijk van Jeffrey Eugenides las, ben ik voor het einde gestopt met lezen omdat ik niet wou dat het uit en gedaan ging zijn. Dat Was Een Boek. Van Middlesex ben ik altijd bang geweest. (Ik ben ook bang van de Russen, van alle Nobelprijswinnaars, van Orlando, en eerlijk gezegd ook een beetje van Haruki Murakami.) Maar zie. Iemand zei me dat het heel erg goed is en toen had ik het ineens bij van de bib. In diezelfde stapel zaten twee Zweedse detectives waarvan ik er eentje uit heb (die was niet echt goed, maar het speelde zich af op Gotland en het was leuk daar nog eens te zijn), en ik de andere na de eerste drie pagina's aan de kant gelegd heb (nee dank u en naar Linköping hoef ik niet zo nodig). Ik wil maar zeggen dat ik geen haast maakte met Middlesex.

Maar nu ben ik begonnen!

Ik ben op pagina 21 en ik stop maar vast even.

("Mijn vader ging nooit mee, die was op achtjarige leeftijd van zijn geloof gevallen vanwege de exorbitante prijs van votiefkaarsjes." BAM! Zo te kunnen schrijven!)

Ik begin 2016 met Astrid Lindgren. Letterlijk: op oudejaarsavond (Mijn lief en ik doen al jaren niet meer aan toeters aan bellen, eerder aan lekker eten en een goed boek. Dit jaar was het eten spaghetti bolognaise, want favoriet van de dochter (ok, en van mij). En die beslist tegenwoordig hoe (on)gezellig een etentje wordt, door haar bord al dan niet boos aan de kant te schuiven.), op oudejaarsavond, dus, las ik Denna dagen, ett liv. De prachtige biografie van Astrid Lindgren door Jens Andersen. Wat een vrouw, wat een leven!

De biografie stond al een tijdje in de kast, maar ik was 'm beginnen lezen omdat ik over Astrid Lindgrens oorlogsdagboek ging schrijven. Dat stuk was nog een gevecht. Het was het eerste grote dat ik schreef sinds Saar er is, laat ik zeggen dat het stukken schrijven niet meer in mijn vingers zat. Maar nu is het toch klaar geraakt (het staat hier) en de biografie is uit. Ik moest een beetje huilen toen ze op de laatste pagina, zomaar ineens op haar 95ste, doodging.

Het klinkt een beetje fout om haar een held of een inspiratie of een voorbeeld te noemen. Maar dat is ze wel. De biografie staat vol potloodlijntjes. Zichbaar en onzichtbaar, dat laatste van al die keren dat ik ergens op verplaatsing aan het lezen was en geen potlood bij had. Bij hoe ze over kinderen denkt, en hoe volwassenen kinderen veiligheid en vrijheid moeten geven. Het gedicht van Kahlil Gibran dat ze begin jaren '30 uit de krant knipte en in haar dagboek plakte, heb ik overgeschreven. (Het eindigt met dat je wel kan proberen op je kinderen te lijken, maar dat je niet moet proberen hen op jou te laten lijken, want het leven gaat vooruit en niet achteruit.) Ik lees nadrukkelijk hoe graag ze alleen was. En gewoon al de frase 'denna dagen, ett liv'. Deze dag, een heel leven. En het is dat ik niet alle dagboekfragmenten en brieven kon onderlijnen, maar wat hou ik van haar heldere en geestige en oprechte manier van schrijven.

Dus dat voelt wel goed. Het jaar beginnen Astrid Lindgren. Haar het jaar mee in nemen.

Het was heel mooi, zeg ik. Dank u.

Ik had ook kunnen zeggen dat hij het over mij gehad heeft. Dat 2015 een jaar was (is) waar ik nog geen geschikt adjectief voor gevonden heb. Dat ik tijdens het applaus een beetje naar de grond en de stoel voor mij keek, zodat niemand zou zien dat er tranen in mijn ogen stonden.

De laatste zinnen deden het 'm.

"Alles is een kwestie van langzaam overeindkomen, om je als draaien en weer gaan zitten. En dan moet er iemand in de buurt zijn die zegt dat het vanaf nu beter wordt.

'Anh! Jot.'

Waarna het lijkt alsof er niets gebeurt, maar er gebeurt heel veel."

Bart Moeyaert, Voor we met z'n allen uit elkaar vallen (Het Zoekend Hert, Nieuwjaarslezing 2016).

"Bridge knew why she was here. It's why we're all here, she thought. Call it Mr. Partridge with his black-and-white cookies. Call it Em standing on that stage with her knees shaking and her voice strong. Call it Jamie looking awkward in the doorway of her bedroom after she'd had the mummy nightmare. Call it love." (Rebecca Stead, Goodbye stranger)

Wat vind ik het beste boek van 2015?

Het Oorlogsdagboek van Astrid Lindgren. Ze zag de oorlog vanaf de rafelrand, daar hoog en droog in Zweden. Het waren de jaren voor Pipi Langkous, maar je leest er al de Astrid Lindgren in die ze zou worden in haar boeken. De Astrid Lindgren die ze gewoon al was, dus. En er zit zoveel menselijkheid, zoveel warmte, zoveel gevoel in.

Zo die eindejaarslijstjes, met de 10, 25, 100 beste boeken van 2015 op, of het beste boek van 2015 volgens onze medewerkers, en de onterecht vergeten boeken van 2015 volgens deze zevenenveertig journalisten met verstand van zaken. 

Ooh, die lijstjes. 

Ik scan de titels (yes, Rebecca Stead in The New York Times). Ik word halsoverkop verliefd op een korte inhoud (The hired girl, valt eigenlijk een beetje tegen). Ik noteer aanraders van mensen van wie ik wel iets aangeraden wil worden (De eerste zwaluw van William Maxwell). Ik zoek ze in de Amazon store (dat is het nadeel van e-lezen, dat je alles in twee seconden in je zak hebt), bedenk me, vind ze in de bibliotheek, gewoon, hier verderop. 

Ooh, die lijstjes. 

Smiley face smiley face.

Jaap Friso heeft Hertz ook gelezen. Mijn hart bonst als ik vanop Facebook doorklik naar zijn recensie. Ik zie een 8, ik zie iets van vanaf 12 jaar, mooi schrijven en geen wonder dat Marleen Nelen door Querido opgevist is. Ik zit een beetje te beven terwijl ik naar zijn stukje kijk. Je zou er bijna van gaan denken dat ik Hertz zelf geschreven had.

Dat heb ik allesbehalve, al heb ik wel het hele boek zitten denken dit-wil-ik-ook-(maar-dan-anders). Ik vond het prachtig. Die sfeer, die traagheid, die details. Ik was al fan van het detail. Ik wist nochtans dat je een verhaal kan doodslaan met te veel details, te veel gedoe, te veel woorden. Hertz is het tegenvoorbeeld. Je kan een verhaal weelderig en open maken met details.

Terwijl ik naar Jaap Friso's recensie staar, denk ik plots dat ik geen zin meer heb in recenseren. Ik vond het altijd leuk, spannend ook, zo'n beetje onderzoeken hoe een verhaal in elkaar zit en waarom het wel dan niet werkt. Maar nu: nee. Nu wil ik geraakt worden. Ik wil de schoonheid zien en moedwillig blind blijven voor de ingezakte stukjes, de al lang vergane clichés en de houterige zinnen. Ik wil niet meer tegen Jaap Robben zeggen dat hij wel érg veel vergelijkt in Birk, maar zijn mooiste metaforen onder mijn vel meedragen en that's it. Ik wil me bij De legende van Sally Jones van Jacob Wegelius niet afvragen hoe het er in het Zweeds staat en of dat niet een tikkeltje knullig vertaald is, maar me laten meevoeren door de illustraties en denken dat-is-zoals-in-Amelie-Poulain-ongeveer en alleen al daarom alle punten geven. Met recenseren heeft dat niet meer veel te maken.

Ik wil overigens ook niet dat iemand een beetje zo-zo doet over een boek dat mij raakt. Dus sorry Jaap Friso, dat ik je recensie alleen vanuit de verte bekeken heb.

"Ik bedoel stukjes over je leven die anderen mogen lezen. Het gaat erom dat je lezers meemaken wat jij meemaakt, dat ze zien wat jij ziet. En dan mag je er af en toe best wat bij fantaseren."

En

"En afkijken, hè," riep ze me nog na. "Goed afkijken hoe andere schrijvers het doen."

Dat doe ik ook. Ik lees heel aandachtig alle schrijftips die Katinka van dertien in Hoe ik per ongeluk een boek schreef krijgt van de grote beroemde schrijfster tevens buurvrouw Lidwien. Show, don't tell. Scènes. Dialogen. Enzo. Best grappig. En ik kijk hoe Annet Huizing springt tussen het verhaal dat Katinka schrijft en het leven dat ze ondertussen leidt. En hoe ze, Annet Huizing dan, goochelt met MacBooks en iPhones en Midsomer Murders en de Hema. 

Ik hou het niet meer zo geheim dat ik een verhaal probeer te schrijven. Dat maakt het wat echter. En spannend.

Hoe ik per ongeluk een boek schreef / Annet Huizing (Lemniscaat, 2014)

Ik wil niet tellen hoeveel weken, maanden ik gedaan heb over Oliver van Edward van de Vendel. De paar uren die mijn lief en ik samen met onze boeken en verder niets aan de koffie gingen, die. Maar Oliver past daar bij nader inzien wel bij. Het is niet van de meeslependste young adult, maar van de trage en intrigerende. Over hoe mensen dicht, dicht bij elkaar staan en toch rondjes rond elkaar draaien. Over elkaar raken en willen raken en dat dat niet hetzelfde is. En er zijn deze twee stukjes:

"Hij racet aan huizen voorbij waar mensen identiek zijn aan de mensen die ze gisteren en vorige week waren. Ze hebben allemaal problemen en daar leven ze zo'n beetje overheen. Dat doen mensen."

"Misschien is dit geen verdriet. Misschien is dit alleen maar de pijn om alles wat verandert. Pijn is te verdragen, en niemand is werkelijk schuldig aan het feit dat alles verandert. Ook far niet. Far is misschien niet werkelijk schuldig. Het is de pijn om alles wat verandert die hen een voor een heeft besmet, die hen allemaal getagd heeft, ze zijn gedoemd om mee te buigen."

Mooi.

Edward van de Vendel, Oliver (Querido, 2015).

"'Dr. Phil...' Anna lachte. Ze verslikte zich in de kruimels van haar bolletje en moest flink hoesten. 'Erica, het werd hoog tijd dat er een eind kwam aan je ouderschapsverlof. Dr. Phil?'
'Ik heb veel geleerd door naar dr. Phil te kijken, hoor,' zei Erica beledigd. Je kon haar huisgod niet straffeloos belachelijk maken. Dr. Phil was het hoogtepunt van haar dag geweest en ze was van plan om ook in de toekomst haar lunch tijdens zijn programma te plannen."

Camilla Läckberg, Oorlogskind (Anthos, 2009)

Jarig! Gefeliciteerd aan mezelf! Ik regel een dag thuis met man en kind, en met verse kanelbullar en spaghetti bolognaise en alles mag lekker geraffineerd wit zijn. Saar eet voor de allereerste keer een bijna hele peer en ik krijg Inside Llewyn Davis en een boek cadeau. De dvd kreeg ik gisteren al, omdat we toen plots pizza gingen bestellen en bestelde pizza eet je terwijl je naar een film kijkt, dat weet iedereen. Het boek is een boekje vol dungedrukte gedichten van Annie M.G. Schmidt. Het begint met Aan een klein meisje, en dat is van het heerlijkste dat ik de laatste tijd las.

"Een bos is hier alleen maar een boel bomen
en de soldaten zijn niet meer van tin.
Dit is het land waar grote mensen wonen...
Wees maar niet bang. Je hoeft er nog niet in."

Annie M.G. Schmidt, Die van die van u (Van Oorschot, 2014)

Wat gek. Nikki heeft geen kaka gedaan vannacht. Dat doet ze anders elke nacht. Maar Nikki spaart. Eén dag, twee dagen, drie dagen, zeventien dagen. Ze spaart voor een bajsfest. De tekst is heerlijk en kurkdroog, men herregud hoe geweldig blijft het illustratiewerk van Emma Adbåge.

Alex Schulman en Emma Adbåge, Bajsfesten (Rabén & Sjögren, 2010)

"Allerlei vogelsporen in de sneeuw ontdekken. Kerstschoven in de appelbomen zetten voor alle mussen en goudvinken en koolmezen. Een kerstboom te hebben die je zelf in het bos uitgezocht had. Thuiskomen in de Timmermanshoeve als het donker begon te worden en de sneeuw bij de voordeur van je kleren afkloppen en daarna de keuken in lopen waar alle kaarsjes aangestoken waren en het vuur in de kachel knapperde. 's Morgens in het donker wakker worden als papa de kachel aan het aanmaken was. Nog wat in je bed blijven en naar het vuur in de kachel liggen staren. 's Avonds over de zolder lopen en een beetje bang zijn, een heel klein beetje maar! Sleeën op het ijs, helemaal tot aan de vaargeul en dan ook een klein beetje bang zijn. In de keuken met Malin zitten kletsen, net als nu, en kaneelbroodjes eten en melk drinken en helemaal niet bang zijn."

Astrid Lindgren, Samen op het eiland Zeekraai (Ploegsma, 2003), voor de gezelligheid. En omdat we in de zomer terug naar Styrsö willen. Met baby. Karin mailt dat ze nu ook een spijlenbedje en een kinderstoel heeft.

"Rijk ben ik van mijn films nog niet geworden. Om mijn boterham te verdienen werk ik als zelfstandig tolk voor de Dienst Vreemdelingenzaken in Brussel. Dat is soms buitengewoon interessant werk, zeker voor een filmmaker. Op onze dienst krijgen we elke dag te maken met vluchtelingen die hun verhaal vertellen. Soms zijn het heel goeie vertellers, soms komen ze nauwelijks uit hun woorden. Het verschil in verteltalent kan ook het verschil maken tussen een goedgekeurde en een geweigerde asielaanvraag. Om maar te zeggen: de kracht van een goed verhaal is niet te onderschatten."

Sahim Omar Kalifa in De Morgen (6/12/2014)

Luc De Vos is dood. Luc De Vos is godverdomme dood. Voor Saar zullen de liedjes van Gorki de liedjes van een dode zanger zijn. En dat ik dit onthield uit een interview in De Morgen van een paar weken geleden, is nu het laatste geworden.

"Er is een tijd geweest dat ik trots was op mijn arbeidersafkomst - mijn vader werkte in de chemische industrie en is op zijn negenenvijftigste, net als al zijn collega's, aan kanker gestorven - maar achteraf bekeken was dat misplaatst. Je hebt er niets aan om in een dergelijke omgeving grootgebracht te worden, je krijgt geen tools aangereikt, vooral niet op sociaal vlak. Ik heb het nog altijd moeilijk om nieuwe mensen te leren kennen, zeker cultureel onderlegde mensen, ik heb altijd schrik om mij op te dringen. Dat is een gevolg van mijn opvoeding. En ja, ik vind het spijtig dat ik thuis niet meer ben gesteund in mijn drang naar 'het hogere'. Wij hadden één boek in huis: een omnibus van Ernest Claes, met daarin onder andere het machtige novellekke Floere het fluwijn. Dat stond bij ons op de schouw. Dat is toch een groot verschil met de meesten van mijn vrienden en kennissen. Laat ons zeggen dat 90 procent daarvan in een soort van cultureel milieu geboren is. Soms komt het zelfs op het nepotistische af op mij over, dat ik denk: ja, maar zo is het niet moeilijk, natuurlijk, als je het allemaal met de paplepel krijgt ingegoten."

Een betere plek dan een herfstig park om in het boek van Fine Little Day te bladeren, is er niet.

Ik liet het bad vol lopen en las tot het water koud was en het boek uit.